Wacht niet tot maart: waarom de winter de sleutel is tot een bewoond vogelhuisje in je tuin

Veel tuiniers wachten tot de lente om een vogelhuisje of nestkastje op te hangen. Fout! Hoewel het broedseizoen pas in maart start, begint de zoektocht naar een veilige thuis al veel eerder. Als je de kans op een nestje én een volle bezetting in de lente wilt maximaliseren, moet je strategisch te werk gaan. De beste periode om vogelkastjes te plaatsen is niet in het voorjaar, maar in het najaar.

1. De ideale timing: het najaar (september – december)

De meest optimale tijd om nieuwe nestkastjes op te hangen of bestaande kastjes schoon te maken, is in het najaar, met name in september en oktober.

Waarom het najaar cruciaal is

• Winter-schuilplaats: zodra de temperaturen dalen, zoeken vogels actief naar een veilige, droge en beschutte plek om de koude, gure nachten te overleven. Een nieuw of schoon vogelhuisje is dan een perfecte slaapplaats.
• Gewenning: vogels die het kastje in de winter gebruiken, raken eraan gewend en beschouwen de locatie al als ’thuis’. Dit vergroot de kans aanzienlijk dat ze in het vroege voorjaar (februari/maart) de plek opnieuw uitkiezen als broedlocatie.
• Tijdig schoonmaken: september is de ideale maand om de kastjes van het vorige seizoen grondig schoon te maken (gebruik alleen kokend water, nooit chemische middelen!). Door dit vroeg te doen, voorkom je dat parasieten en ongedierte overwinteren.

2. ‘Last-minute’ kans: de vroege lente (februari – maart)

Heb je de kans in het najaar gemist? Geen probleem, je bent niet te laat.

Waarom de lente ook werkt

• Start broedseizoen: de meeste vogels beginnen in maart met het bouwen van hun nest. Als je het kastje uiterlijk eind februari ophangt, hebben de vroege broeders (zoals de koolmees) nog voldoende tijd om de plek te inspecteren en in gebruik te nemen.
• Late broeders: sommige trekvogels, zoals de bonte vliegenvanger en de gekraagde roodstaart, arriveren pas later in het voorjaar. Door in maart of april nog een kast op te hangen, geef je deze vogels een kans op een veilige broedplek.

Let op: hoe later je in het voorjaar een kastje plaatst, hoe kleiner de kans dat deze in dat seizoen nog wordt bezet, omdat veel vogels dan al een nestplek hebben gevonden.

3. De perfecte plaatsing: hier moet het kastje hangen

De beste timing is nutteloos als de locatie niet klopt. De plek moet veilig, rustig en beschut zijn.

Aandachtspunt	Aanbeveling	Waarom?
Hoogte	tussen de 1,8 en 3 meter	buiten bereik van katten en marters.
Oriëntatie	invliegopening naar het noordoosten	vermijdt slagregen (vaak uit zuidwesten) en te felle zon (op het zuiden), wat oververhitting voorkomt.
Beschutting	hang de kast bij voorkeur tegen een muur of boom	zorg voor een vrije aanvliegroute, maar wat begroeiing in de buurt biedt veiligheid voor jonge vogels.
Afstand	minstens 10 meter tussen kastjes van dezelfde soort	veel vogels zijn territoriaal en dulden geen concurrentie.
Veiligheid	gebruik een spijker (in bomen groeit deze in) of een draad met een rubberen bescherming	hang de kast stevig op zodat hij niet slingert bij wind.

perfecte plaats om een vogelkastje te hangen

4. De vogel telt: kies het juiste vogelkastje

Vogels zijn kieskeurig. De grootte van het ‘deurgat’ bepaalt welke vogel zich bij jou thuis voelt:

• Kleine invliegopening ( ≈28 mm): ideaal voor de pimpelmees, een kleine en gewilde gast.
• Standaard invliegopening ( ≈32 mm): geschikt voor de koolmees, de boomklever en de huismus.
• Halfopen kast (lage voorkant): speciaal voor de roodborst en de merel, die van nature in spleten of onder daken broeden.

Door in het najaar het vogelhuisje strategisch te plaatsen, geef je de vogels in je tuin de beste kans op een veilige overwintering en een succesvol broedseizoen.